Патент — эмгек мигрантынын эң көп текшерилген документтеринин бири. Ушул нерседен алдамчылар пайдаланышат: алар жөн гана «кызмат» сатпастан, адамдарды атайылап жаңылыштыкка түртүшөт.
Төмөндө — сейрек айтылган схемалар жана чыныгы патентти жасалмадан айырмалоого жардам берген белгилер.
1. «Патент даяр, келип эле алып кетиңиз». Алдамчылар документтин сүрөтүн көрсөтүп, ал система аркылуу каттоодон өткөнүн айтышат. Чынында бул башка бирөөнүн бланкы же жасалма документ болот. Текшерүү учурунда документ базада жок экени дароо билинет.
2. «Биз сиз үчүн баарын төлөп койдук». Документтин акысын «өз адамдары» аркылуу төлөп берүүнү сунушташат. Акчаны накталай алышат, чек беришпейт. Натыйжада төлөм өтпөй калат да, патент төлөнбөгөнү үчүн жокко чыгарылат.
3. Башка регионго же башка кесипке патент жасап беришет. Тышынан документ туурадай көрүнөт, бирок мыйзам боюнча бул — бузуу. Мындай патент жокко чыгарылат.
4. «Медицинасыз жана экзаменсиз патент» деп убада беришет. Мындай маалыматтар мамлекеттик органдардын расмий базаларына кирбейт. Биринчи текшерүүдө эле документ жараксыз деп табылат.
5. «Патентте ката бар» деп коркутушат. Чалып, документте ката бар экенин, аны тез арада акчага «оңдош керек» дешет. Бул — басым жана алдамчылык. Патенттеги каталарды расмий органдар аркылуу гана оңдоого болот.
Маанилүү: патент сиздин жеке катышууңузсуз жасалбайт!
Мыйзам боюнча чет өлкөлүк жаран жеке өзү өтүүгө милдеттүү болгон процедуралар бар: медициналык текшерүү, дактилоскопия жана экзамен. Муну эч ким сиздин ордуңузга жасай албайт.
Эгер сизге миграциялык борборго барбай эле, милдеттүү процедураларсыз документ жасап беребиз дешсе — бул алдамчылыктын ачык белгиси.
Көбүнчө мындай «жардамчылар»:
- Бардыгын сиздин катышууңузсуз бүтүрөбүз дешет;
- Тез ишенимге кирүүгө аракет кылышат;
- «Тааныштарыбыз бар» деп айтышат, бирок документ көрсөтүшпөйт;
- Хостелдерде, курулуштарда, базарларда же интернеттен өздөрү кардар издеп жүрүшөт;
- Келишимсиз жана чек бербей иштешет;
- Психологиялык басым жасап же «толук кепилдик» убада кылышат.
Патентте көйгөй бар экенин кантип билсе болот
Документ сыртынан «туура» көрүнсө да, бул анын чыныгы экенин билдирбейт. Көйгөйлөр көбүнчө сырткы көрүнүшүнөн эмес, маалыматты текшергенде билинет.
Төмөнкү учурларда сак болуш керек, эгерде:
- Маалыматтар паспорттогу маалыматтарга туура келбесе (аты-жөнү, туулган күнү);
- Патентте башка регион көрсөтүлүп, сиз башка жерде иштеп жатсаңыз;
- Көрсөтүлгөн кесип же иш түрү чыныгы ишиңизге дал келбесе;
- Төлөм өткөнүнө далил жок болсо;
- Иш берүүчү жумушка алуу тууралуу билдирүү бербесе;
- Документти расмий кайдан жана кантип текшерсе болорун түшүндүрүп бере алышпаса.
Эске алыңыз: патенттин чыныгы экендиги сырткы көрүнүшү менен эмес, мамлекеттик органдардын расмий системаларындагы маалыматтар менен аныкталат. Эгер документ тууралуу маалымат базада жок болсо же дал келбесе, ал колуңузда болсо да жараксыз деп эсептелет.
Коркунучтарды азайтуу үчүн документтердин статусун өзүңүз текшерип турганыңыз оң, ортомчулардын сөзүнө эле ишенбеңиз. Текшерүү каталарды өз убагында байкап, айып пулга же патенттин жокко чыгарылышына жеткирбей, туура чечим кабыл алууга жардам берет.
