Көптөгөн эмгек мигранттары катуу иштешет, бирок айдын аягында акча кайда кеткенин түшүнбөй калышат. Айлык жакшы эле болгонсуп көрүнөт, бирок үнөм жок. Көп учурда себеп кирешенин аздыгында эмес, пландын жоктугунда болот.
Күн сайын майда чыгымдар болот: азык-түлүк “аз-аздан”, коомдук транспортко жол кире, күтүүсүз сатып алуулар. Эгер чыгымдарды жазып барбасаңыз, бир айда канча акча сарпталганыңызды түшүнүү кыйын.
Биринчи кадам — эсеп жүргүзүү.
Бардык чыгымдарыңызды жок дегенде бир ай бою жазып жүрүңүз. Аларды үч топко бөлүңүз:
1. Милдеттүү чыгымдар (батир/жатакана ижарасы, тамак-аш, патент, мобилдик байланыш).
2. Үй-бүлөгө которуулар.
3. Жеке чыгымдар жана көңүл ачуу.
Сандар көз алдыңызда болгондо, кайсы жерден үнөмдөөгө болорун көрүү жеңил болот.
Которууларды алдын ала пландаңыз.
Айлык алгандан кийин дароо эле үй-бүлөгө жөнөтө турган сумманы аныктап, которуп коюу жакшы. “Кийин” деп калтырсаңыз, акча майда-чүйдө чыгымдарга кетип калышы мүмкүн. Ошондой эле комиссияны жана валютанын курсун эске алуу маанилүү — кээде айырма байкаларлык болот.
Кичинекей резерв түзүңүз.
Кирешенин жок дегенде 5–10%ын сактап коюу керек. Оору, айып пул же айлыктын кечигиши күтүүсүз болуп калышы мүмкүн. Запастын болушу стрессти азайтат.
Эмне үчүн акчаны расмий түрдө жөнөтүү маанилүү?
Нак акчаны тааныштар аркылуу же “көлөкө” жолдор менен берүү — акчаны жоготуп алуу коркунучу. Расмий которуулар операциянын ырастоосун берет, алдамчылардан коргойт жана мыйзамдык көйгөйлөрдөн сактайт.
SalamPay мобилдик тиркемеси аркылуу которуулар расмий түрдө жана комиссиясыз жүргүзүлөт. Тиркемеде валюталардын курсунун графиги да бар — анда курс бир күндө, бир жумада, бир айда же жарым жылда кантип өзгөргөнүн көрүүгө болот. Бул которуу үчүн пайдалуураак учурду тандап, курс айырмасынан акча жоготпоого жардам берет.
Финансылык сабаттуулук — бул татаал эрежелер эмес, киреше менен чыгымдарды көзөмөлдөөнү адатка айлантуу. Акча кайда кетип жатканын түшүнгөндө, үнөмдөөгө, үй-бүлөгө жардам берүүгө жана келечекке ишенимдүү болууга мүмкүнчүлүк пайда болот.
